تاريخى و به دنبال همان استعمال قديم بوده نه يك استعمال جديد . چنين مىنمايد كه آنچه هم در نوشتهء لوسترانج دائر بر اين كه اقليم جبال در هنگام پادشاهى سلجوقيان به غلط عراق عجم خوانده شده « 1 » بازتابى از اين نوشتهء ياقوت باشد كه وى آن را هم نقل كرده است . لوسترانج در بيان علت اين نام‌گذارى غلط چنين احتمال داده كه سلجوقيان كه در نيمهء دوم قرن پنجم هجرى در بخش غربى ايران فرمان مىراندند و پايتخت خود را همدان قرار داده و نفوذ خود را به بين النهرين هم كه مقر خلافت عباسى بود گسترده بودند از خليفه لقب سلطان العراقين گرفتند و چون اسم عراق عجم با اين لقب منطبق مىگرديد به زودى اقليم جبال به عراق عجم تغيير نام داد « 2 » . پذيرفتن بىچون و چراى اين گفتهء لوسترانج كمى دشوار مىنمايد ، زيرا اگر نام عراق براى اين بخش غربى ايران كه به عراق عجم خوانده مىشده پيش از اين تاريخ ، چنان‌كه ياقوت پنداشته ، زمينه‌اى نداشته و نامى بيگانه بوده اين كار خلاف عقل و منطق مىنموده كه خليفه‌اى براى اين‌كه لقبى با عنوان سلطان العراقين به كسى بدهد نام آنجا را به عراق عجم تبديل كند تا با عراق عرب دو جاى جدا از هم را تشكيل دهند و با آن لقب منطبق گردد . با توجه به اين‌كه اگر اين كار با فرمان خليفه صورت گرفته بود از آنجا كه كارى مهم و ديوانى بوده كه در تقسيمات كشورى و شايد هم در ابواب جمعى مالياتى اثر فراوان داشته مىبايستى در ديوانهاى مختلف ثبت و ضبط گردد و حدود و مساحت و قلمرو آن با دقت معلوم گردد ؛ كارهائى كه هيچ‌يك از آنها انجام نيافته و در جائى هم منعكس نشده و اين مىرساند كه در واقع تغيير نامى به وسيلهء خليفه صورت نگرفته و اين بخش از ايران پيش از اين تاريخ داراى چنين زمينه‌اى براى چنين نامى بوده است . * * *

--> ( 1 ) . بلدان الخلافه الشرقيه ، ص 220 . ( 2 ) . همان كتاب ، ص 221 .